Kisa cevabi "suctur". "identity fraud" olarak da bilinen bu suc, birinin baskasina
ait kisisel bilgileri kullanarak kendine menfaat saglayacak sekilde kullanmasidir.
Herne kadar sizin parmak iziniz taklit edilemezse de, sizin sosyal guvenlik
numaraniz, banka hesap numaraniz, kredi karti hesap numaraniz, telefon
calling card numaraniz gibi bilgiler yanlis kisilerin ellerine gecerse kendi menfaatlari
icin kullanabilirler. Ozellikle Amerika Birlesik Devletleri ve Kanada basta olmak
uzere, bircok insan hergun karakola basvurarak kendi adina birisinin hesap actirip
para cektigini bildirmektedir. Hatta daha kotusu ba zen sizin kimliginizi kullanarak
baska suclar da isleyebiliyorlar. Bircok durumda "Kimligi Calinan" kisiler sorumlu
olmadiklari bu paralari odemek zorunda kaliyor, hatta toplum icindeki itibarlarini da
kaybedebiliyorlar.
Bir ornek verecek olursak, bir durumda birinin kimligini kullanarak $100.000 kredi
kullanmanin yaninda "kimlik calan kisi" ev satin almis, araba ve silah satin almis
sahte kimlik ile. Kimligi calinan kisinin adini temizlemesi ve kredi gecmisini
duzelmtesi 4 yil ve 15 bin dolara mal olmus. Icine dustugu manevi sorunlari da siz
dusunun. 1998 de meydana gelen bu olaydan once "identity theft" federal suc
degildi, bu olaydan sonra Birlesik Devletler Kongresi federal olduguna dair kanunu
cikardi.
Nasil kimlik bilgileriniz calinir?, Genelde bircok kisi evine "collection agency" den
bir telefon veya mektup gelmesi ile ogrenir. Bircok kisi bu suclularin nasil evine bile
girmeden bu bilgilere ulastigina inanamaz. Ozellikle halka acik yerlerde yaptiginiz
telefon konusmalarindan, Kutuphanelerde girdiginiz internet sayfalarindan,
evinize gelen mektuplarin calinmasindan, kartinizi kullandiginiz bir
isyerinden, cope attiginiz belgelerden, bu kisiler size ait butun onemli kimlik
bilgilerine sahip olabilirler. Ozellikle size gelen "pre approved" kredi tekliflerini cok
iyi bir sekilde imha etmelisiniz, bunlari ele geciren kisiler kolaylikla sizin teklifinizi
kullanarak sizin adiniza hesabinizdan para cekebilir. Herne kadar bircok kredi sirketi
kredi teklifini aktif etmek icin sizin kendi telefonunuzdan aramanizi mecbur biraksa
da, kimlik hirsizlarinin onemli bir oraninin magdurun yakini, oda arkadasi
veya yakin komsusu oldugunu dusunursek sizin telefonunuza da ulasma
imkaninin ne kadar fazla oldugunu tahmin edersiniz. Ayrica, sizin adresinize gelmesi
beklenen sahte acilmis krediler kolaylikla baska adreslere yonlendirilebilir.
Son yillarda internetten kimlik bilgilerinin calinmasi oldukca artti. Banka kimlikleriniz
ve sifreleriniz, siz farkinda olmadan actiginiz "spam" email lerle elde edilebilir. Son
zamanlarda ozellikle, size hic duymadiginiz bankalardan gelen "please confirm
your personal info" veya yine hic bilmediginiz bir bankadan "your account is in
danger please respond immediately" gibi sahte emailler ile sizin kimlik
bilgilerinizi yazacaginiz bir internet sitesine yonlendirilirsiniz, ve orada kendiniz
bilgilerinizi onlara vermis olursunuz. Son gunlerde hepimizin kullandigi ebay,
amazon veya paypal gibi sirketleri adi kullanilarak, hesabiniz tehlikede lutfen biran
once su kimlik bilgilerinizi gonderin yoksa hesabiniz kapatilacak gibi sahte emailler
ile kimligini kaptiran bircok kisiyi haberlerde gormussunuzdur.
Nasil korunabilirsiniz? Korunmanin bircok yollar var. Ilk olarak onlem almalisiniz,
yani onemli bilgileri tasiyan belgeleri "schredder" veya baska birsey kullanarak
okunamayacak sekilde imha etmelisiniz. Halka acik yerlerdeki telefon
konusmalarinzda,MSN de yazisirken ve Guvenli olmayan yerlerde internete
girerken kimlik bilgilerinizi hic kullanmayiniz. Banka hesaplariniza kesinlikle
kutuphanedeki bilgisayarlardan veya baskasina ait bilgisayarlardan
girmeyiniz. Internetten banka hesaplariniz icin sadece guvenli olduguna emin
oldugunuz bir veya iki yerden giriniz. Oyle her isteyen sirkete kimlik bilgilerinizi
birakmayiniz, gecen sene bir buyuk sirketin 100 bine yakin musterisinin kimlik
bilgileri calindi. Eger kredi puaniniz yuksekse bircok hirsizin gozune batarsiniz ve
hic akliniza gelmeyecek sekilde sizin bilgileriniz calinabilir, bu durumda diger bir
onlem de, kredi gecmisinizi surekli kontrol etmektir. herkesin yilda bir defa
bedavaya Equifax, Experian ve Transunion gibi kredi gecmisinizi tutan
sirketlerden yasal olarak kredi gecmisinizi ogrenme imkaniniz var. Herne kadar bu
uc sirket sizin hakkinizda ayni bilgilere sahip olmasa da ucunden birden bir rapor
alip gecmisinizi kontrol etmelisiniz. Bircok sirketten veya bankaniz araciligi ile kredi
gecmisinizi ogrenebilirsiniz $10-$20 dolar fiyata. Ayrica
www.freeannualcreditreport.com da bu bedava hakkinizi kullanabilirsiniz, eger
raporunuzda garip birsey gorurseniz o zaman oradaki secenekleri kullanarak bu
durumu bildirebilirsiniz. Ayrica Providian Bank gibi bazi bankalar musterilerine
bedava kredi gecmisi saglamaktadir, surekli olarak takip edebilirsiniz.
Kimliginiz calindi ve kullanildiysa ne yapmalisiniz? Peki butun bu onlemlere
ragmen bir gun bir telefon aldiniz, bir bankadan veya collection agency'den birisi
sizin bir miktar borcunuz oldugunu ve hemen odemenizi istedi. Siz de hic bir fikriniz
bile olmayan bu borcu odemeyeceksiniz herhalde, ilk yapacaginiz emniyet
mudurlugune gidip oradaki "identity theft" masasina durumu belgeler ile birlikte
anlatacaksiniz, orada bir "investigation" acacaklar durum ile ilgili, bir dava
numarasi da verecekler, sonra bu raporu alip sizi arayan kisiye mektup ile veya
fax ile gonderip bu borcun size ait olmadigi ve hakkinizdaki borc
islemlerinin durdurulmasini isteyeceksiniz, ayrica Equifax, Experian ve
Transunion, gibi sirketlere de bir dilekce ile belgelerinizi gonderirseniz
kredi gecmisinizden de bu bilgiler silinecektir, Fakat bu islem cok uzun zaman
almaktadir, zaten kredi gecmisiniz ve puaniniz bu olaydan dolayi tabana vurmustur,
tekrar iyi kredi notuna sahip olmaniz en az alti ay surecektir. Ama genelde
hicbirsey odemezsiniz. Onun icin dikkatli olun, onlem alin, ve surekli kredi
gecmisinizi kontrol edin lutfen.
Ayrica, kimliginiz bir kez calindiktan sonra, kredi gecmisi sirketleri sizin
hesaplariniza ozel olarak inceleyecektir, herhangi bir hesap acilimi veya kredi
kullanimi durumunda sizi arayip dogrulamanizi isteyecekler, bu da iyi birsey.
Bir de Turkiye Bankalarinda almis oldugunuz kredi kartlari var, lutfen
kullanmiyorsaniz bankayi arayip ya iptal ettirin, yada islemleri dondurun, eger
calinirsa ve kullanilirsa o zaman butun parayi odemek zorunda kalirsiniz.
Kredi gecmisinizi tutan sirketlerin telefon numaralari
Equifax at 1-888-766-0008
Experian at 1-888-397-3742
TransUnion at 1-800-680-7289
